Σε έναν πλανήτη που μοιάζει να στροβιλίζεται από κρίση σε κρίση – από τον πόλεμο στην Ουκρανία μέχρι τη σύγκρουση στη Γάζα, από τις εσωτερικές εντάσεις στα Βαλκάνια έως τις γεωπολιτικές εντάσεις στον Ειρηνικό – η ανάγκη για ειρηνική επίλυση διαφορών είναι πιο επιτακτική από ποτέ. Κι όμως, συχνά, η έννοια της διαμεσολάβησης αντιμετωπίζεται με δυσπιστία: είναι «αφελής», «ουτοπική», «ακατάλληλη για τον σκληρό κόσμο της πολιτικής ισχύος».

Αλλά μήπως έχουμε παρεξηγήσει τι πραγματικά σημαίνει διαμεσολάβηση στις διεθνείς σχέσεις; Μήπως την απορρίπτουμε, ακριβώς τη στιγμή που τη χρειαζόμαστε περισσότερο;

Πέρα από τη διπλωματία: Τι είναι (και τι δεν είναι) η διαμεσολάβηση

Η διαμεσολάβηση δεν είναι απλώς μια «καλοπροαίρετη» παρέμβαση τρίτου μέρους. Είναι μια δομημένη διαδικασία στην οποία ένας ουδέτερος και αποδεκτός διαμεσολαβητής βοηθά δύο ή περισσότερα μέρη να ξεκινήσουν διάλογο, να ξεκαθαρίσουν θέσεις, να χτίσουν εμπιστοσύνη και να οδηγηθούν – αν όχι άμεσα σε λύση – τουλάχιστον σε αποκλιμάκωση και σε ένα πλαίσιο επόμενης μέρας.

Σε αντίθεση με τη διπλωματία που βασίζεται συχνά στη δύναμη ή σε κρατικά συμφέροντα, η διαμεσολάβηση επικεντρώνεται στις σχέσεις, τις ανάγκες και την ανθρώπινη διάσταση της σύγκρουσης. Δεν λειτουργεί με όρους επιβολής, αλλά διευκόλυνσης.

Δεν υποκαθιστά τις πολιτικές αποφάσεις – τις προετοιμάζει. Δεν προσφέρει μαγικές λύσεις – αλλά δημιουργεί τον χώρο όπου η λύση μπορεί να γεννηθεί.

Ιστορικά παραδείγματα: Όταν λειτούργησε

Ήδη από τον 20ό αιώνα, η διαμεσολάβηση έχει χρησιμοποιηθεί επιτυχώς σε σημαντικές διεθνείς συγκρούσεις. Η Συμφωνία του Κάμπ Ντέιβιντ το 1978, ανάμεσα σε Αίγυπτο και Ισραήλ, ήταν αποτέλεσμα διαμεσολαβητικής διαδικασίας με ενεργό ρόλο των ΗΠΑ. Η ειρηνευτική συμφωνία στο Ελ Σαλβαδόρ το 1992, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, είναι ένα ακόμη εμβληματικό παράδειγμα. Στην Αφρική, η Ένωση Αφρικανικών Κρατών έχει αναπτύξει μηχανισμούς πρόληψης συγκρούσεων βασισμένους στη διαμεσολάβηση, με στόχο την επίλυση εσωτερικών κρίσεων προτού εξελιχθούν σε πολέμους. Ακόμη και στη δύσκολη περίπτωση της Βοσνίας και Ερζεγοβίνης, παρά τα ελλείμματα, η Συμφωνία του Ντέιτον επετεύχθη μέσα από παρατεταμένες φάσεις διαμεσολαβητικού τύπου, με τον Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ να παίζει ρόλο ανεπίσημου αλλά καθοριστικού διαμεσολαβητή.

Γιατί είναι δύσολη σήμερα

Στη σύγχρονη γεωπολιτική, η διαμεσολάβηση αντιμετωπίζει πολλές προκλήσεις:

• Έλλειψη εμπιστοσύνης: Τα εμπλεκόμενα μέρη συχνά δεν εμπιστεύονται ούτε καν τον διαμεσολαβητή, πόσο μάλλον τον αντίπαλο.
• Πολυπλοκότητα συμφερόντων: Σπάνια η σύγκρουση περιορίζεται σε δύο μέρη. Περιλαμβάνει περιφερειακές και παγκόσμιες δυνάμεις με αντικρουόμενες ατζέντες.
• Ανισορροπία ισχύος: Η διαμεσολάβηση απαιτεί σχετική ισότητα ή τουλάχιστον αμοιβαία αναγνώριση. Όταν το ένα μέρος θεωρεί ότι “κερδίζει στο πεδίο”, απορρίπτει τον διάλογο.
• Συμβολική απαξίωση: Σε εποχές κυνισμού, η διαμεσολάβηση θεωρείται “αδυναμία”, ενώ στην πραγματικότητα είναι μια πράξη υψηλής πολιτικής ωριμότητας.

Και τώρα; Η ανάγκη για μια νέα ειρηνευτική κουλτούρα

Η διαμεσολάβηση στις διεθνείς συγκρούσεις δεν μπορεί να είναι απλώς μια επιλογή «έκτακτης ανάγκης». Πρέπει να ενσωματωθεί σε μια κουλτούρα πρόληψης και ειρηνικής επίλυσης διαφορών, ως προληπτικό εργαλείο και όχι μόνο παρεμβατικό.

Ο ΟΗΕ, η Ε.Ε., αλλά και περιφερειακοί θεσμοί μπορούν να επενδύσουν στη δημιουργία μόνιμων, θεσμοθετημένων μηχανισμών διαμεσολάβησης. Τα κράτη μπορούν να εκπαιδεύσουν στελέχη όχι μόνο στη διπλωματία, αλλά και στην τέχνη της διαμεσολάβησης. Οι κοινωνίες μπορούν να διδαχθούν ότι η δύναμη δεν βρίσκεται μόνο στο να επιβάλεις τη βούλησή σου, αλλά και στο να δίνεις χώρο στη βούληση του άλλου.

Το στοίχημα της εποχής μας

Σε έναν κόσμο όπου η φωτιά ανάβει εύκολα και σβήνει δύσκολα, η διαμεσολάβηση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι αναγκαιότητα επιβίωσης. Όχι γιατί πιστεύουμε αφελώς στην ειρήνη, αλλά γιατί γνωρίζουμε πόσο καταστροφικός είναι ο πόλεμος. Όταν τα έθνη συγκρούονται, η διαμεσολάβηση υπενθυμίζει ότι η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία όπλων – είναι η παρουσία διαλόγου, σχέσης, αναγνώρισης.

Και τελικά, αυτό που μένει να απαντήσουμε είναι απλό και βαθύ:
Θέλουμε να νικήσουμε τον άλλον – ή να ζήσουμε μαζί του;

Ζούμε σε μια εποχή που οι διαφωνίες σπάνια οδηγούν σε διάλογο. Αντίθετα, συχνά καταλήγουν σε ρήξεις, προσωπικές επιθέσεις και αποξένωση. Στην πολιτική, στον δημόσιο λόγο, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά και στις καθημερινές μας αλληλεπιδράσεις, παρατηρούμε μια αυξανόμενη πόλωση – έναν κίνδυνο που δεν απειλεί μόνο την κοινωνική συνοχή, αλλά και την ίδια τη δημοκρατία.

Το ερώτημα είναι βαθύ και ουσιαστικό: Μπορεί η κοινωνία να μάθει να διαμεσολαβεί τον εαυτό της;

Η διαμεσολάβηση, γνωστή κυρίως ως μέσο επίλυσης διαφορών σε ιδιωτικό επίπεδο, βασίζεται σε αρχές όπως η ενεργητική ακρόαση, η ενσυναίσθηση, η ουδετερότητα και ο σεβασμός της διαφορετικής οπτικής. Πρόκειται για μια διαδικασία που δεν στοχεύει μόνο στη λύση της σύγκρουσης, αλλά και στη μεταμόρφωσή της: από εμπόδιο σε ευκαιρία κατανόησης.

Αναρωτιέται κανείς: τι θα γινόταν αν οι ίδιες αυτές αρχές εφαρμόζονταν στη δημόσια ζωή, στην εκπαίδευση, στον πολιτικό διάλογο; Αν μαθαίναμε από νωρίς να ακούμε χωρίς να διακόπτουμε, να διαφωνούμε χωρίς να προσβάλλουμε, να κατανοούμε χωρίς να εγκαταλείπουμε τις θέσεις μας;

Σε ορισμένες κοινότητες, αυτό ήδη συμβαίνει. Σε σχολεία όπου εφαρμόζονται προγράμματα διαμεσολάβησης μεταξύ μαθητών, καταγράφεται μείωση της βίας και αύξηση της ενσυναίσθησης. Σε οργανισμούς όπου προωθείται ο συμμετοχικός διάλογος, οι πολίτες νιώθουν ότι έχουν φωνή και λόγο στις αποφάσεις. Αυτά τα παραδείγματα δεν είναι ουτοπικά· είναι υπενθύμιση ότι η σύγκρουση δεν είναι το τέλος, αλλά η αρχή μιας δυνατότητας.

Φυσικά, δεν αρκεί να υιοθετήσουμε τους όρους της διαμεσολάβησης· χρειάζεται να καλλιεργήσουμε την κουλτούρα της. Αυτό σημαίνει αλλαγή νοοτροπίας: από τον φόβο της διαφωνίας, στην αποδοχή της ως πηγή εξέλιξης. Από τη λογική του “εγώ ή εσύ”, στη σκέψη “πώς μπορούμε να συνυπάρξουμε”.

Η δυσκολία της αλλαγής

Δεν είναι εύκολο. Η κοινωνία δεν μαθαίνει από τη μια μέρα στην άλλη να “διαμεσολαβεί”. Η επιθετικότητα είναι πιο άμεση. Η κραυγή πιο θεαματική από τη σιωπή της ακρόασης. Η βεβαιότητα πιο βολική από την πολυπλοκότητα. Όμως η επιμονή σε αυτή την κουλτούρα δεν είναι αδυναμία – είναι ευθύνη. Χρειαζόμαστε έναν νέο δημόσιο λόγο, πιο αργό, πιο ουσιαστικό, πιο βαθύ. Να μάθουμε να κάνουμε πίσω, να δίνουμε χώρο, να μη συγχέουμε τη διαφωνία με την εχθρότητα. Η διαμεσολάβηση δεν έρχεται να αντικαταστήσει τη σύγκρουση. Την αναγνωρίζει, τη σέβεται και τη δουλεύει – ώσπου να βγει από αυτή κάτι νέο, κάτι κοινό.

Η πρόκληση και η υπόσχεση

Η πρόκληση είναι πολιτική, κοινωνική, πολιτισμική. Πώς περνάμε από τη λογική της επιβολής στη λογική της σύνθεσης; Από την κουλτούρα της ήττας ή της νίκης, στην κουλτούρα της συνεννόησης;

Και η υπόσχεση είναι αυτή: Ότι όσο υπάρχει διάθεση για ανοιχτό διάλογο, όσο υπάρχουν άνθρωποι που προσφέρουν γέφυρες αντί για τείχη, η κοινωνία μπορεί να μάθει να διαμεσολαβεί τον εαυτό της. Γιατί τελικά, το ερώτημα δεν είναι αν θα συγκρουστούμε. Αυτό είναι ανθρώπινο και αναπόφευκτο. Το ερώτημα είναι πώς θα συνεχίσουμε να ζούμε μαζί μετά τη σύγκρουση.

Η κοινωνία, όπως και κάθε ανθρώπινη σχέση, χρειάζεται μηχανισμούς για να αντιμετωπίζει τις αναπόφευκτες τριβές. Αν θέλουμε έναν κόσμο πιο δίκαιο, πιο ανθρώπινο και πιο δημοκρατικό, ίσως πρέπει να ξεκινήσουμε από μια απλή αλλά ριζική ερώτηση:

Πώς μαθαίνουμε – ως άτομα και ως κοινωνία – να διαμεσολαβούμε τον ίδιο μας τον εαυτό;

Οι οικογενειακές επιχειρήσεις αποτελούν διαχρονικό θεσμό της ελληνικής οικονομίας. Ενσαρκώνουν αξίες όπως η εμπιστοσύνη, η συνέχεια και η αφοσίωση. Ωστόσο, η σύνδεση επαγγελματικής και οικογενειακής ζωής, ενώ αρχικά μοιάζει πλεονέκτημα, μπορεί να μετατραπεί σε εκρηκτικό μείγμα όταν προκύψουν διαφωνίες ή αλλαγές ισορροπιών.

Οι διαφορές αυτές είναι συνήθως οικονομικής φύσεως: ποιος έχει τον έλεγχο της επιχείρησης, πώς κατανέμονται τα κέρδη, ποιος είναι ο ρόλος των παιδιών ή του/της συζύγου, τι συμβαίνει μετά από ένα διαζύγιο ή έναν θάνατο. Συχνά, οι διαφωνίες δεν αφορούν μόνο τα χρήματα αλλά και την αναγνώριση, την ισορροπία δύναμης και την ανάγκη σεβασμού εντός της οικογένειας. Το προσωπικό στοιχείο εισβάλλει στον επιχειρηματικό χώρο και καθιστά δυσχερή οποιαδήποτε απόφαση απαιτεί αντικειμενικότητα.

Όταν η σύγκρουση ξεσπάσει, κινδυνεύει όχι μόνο η επιχειρηματική οντότητα, αλλά και η ίδια η οικογένεια. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η διαμεσολάβηση αναδεικνύεται ως μια εξαιρετικά χρήσιμη διαδικασία. Πρόκειται για δομημένη, εμπιστευτική και νομικά θεσμοθετημένη διαδικασία, στην οποία τα μέρη – με τη βοήθεια ουδέτερου διαμεσολαβητή – προσπαθούν να επιλύσουν τη διαφορά τους εξωδικαστικά, διατηρώντας τον έλεγχο της έκβασης της υπόθεσης στα χέρια τους.

Η διαμεσολάβηση επιτρέπει στα μέλη της οικογένειας να εκφράσουν τις ανάγκες, τα αιτήματα και τις ανησυχίες τους χωρίς φόβο. Η εμπιστευτικότητα της διαδικασίας διασφαλίζει ότι όσα ειπωθούν δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν μελλοντικά σε δικαστική διαμάχη, γεγονός που ενθαρρύνει τη συνεργασία και την ειλικρίνεια. Σε αντίθεση με τις δικαστικές διαδικασίες που είναι δημόσιες, αυστηρές και συχνά αποξενωτικές, η διαμεσολάβηση προσφέρει έναν χώρο πιο φιλικό, ουδέτερο και προσαρμοσμένο στην ιδιαιτερότητα της κάθε υπόθεσης.

Η διαδικασία αυτή είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική στις οικογενειακές επιχειρήσεις που δοκιμάζονται από μεταβολές: διαζύγια, δεύτερους γάμους, συνταξιοδοτήσεις, διαδοχή, επιστροφή ή αποχώρηση μελών. Ειδικά το ζήτημα της διαδοχής – ποιος θα αναλάβει τα ηνία της επιχείρησης – αποτελεί μια από τις πιο συχνές αιτίες εσωτερικής αναστάτωσης. Αντί να επιδεινώνονται μέσω δικαστικών διενέξεων, τα ζητήματα αυτά μπορούν να διευθετηθούν με τρόπο ρεαλιστικό, εξατομικευμένο και συναινετικά αποδεκτό.

Η συμφωνία που επιτυγχάνεται στη διαμεσολάβηση μπορεί να περιλαμβάνει ανακατανομή μετοχών, ρόλων, κερδών, χρονικά όρια συμμετοχής, καθώς και λύση της συνεργασίας με όρους που σέβονται την επαγγελματική και οικογενειακή ισορροπία. Επιπλέον, το αποτέλεσμα της διαμεσολάβησης μπορεί να καταστεί εκτελεστός τίτλος, με πλήρη νομική ισχύ, προστατεύοντας κάθε μέρος από μελλοντικές αμφισβητήσεις.

Η διαμεσολάβηση δεν υπόσχεται ότι θα εξαφανίσει τις διαφωνίες. Προσφέρει όμως ένα πλαίσιο ασφάλειας και διαλόγου, όπου οι λύσεις χτίζονται από τα ίδια τα μέρη. Επιπλέον, συμβάλλει στην πρόληψη περαιτέρω κρίσεων, ενισχύει τη διαγενεακή συνέχεια και θωρακίζει τις επιχειρήσεις από ρήγματα που προέρχονται όχι από την αγορά, αλλά από το εσωτερικό της οικογένειας.

Σε έναν κόσμο όπου η ταχύτητα των εξελίξεων απαιτεί προσαρμογή και συνοχή, η δυνατότητα μιας οικογενειακής επιχείρησης να διαχειρίζεται τις εσωτερικές της συγκρούσεις δεν είναι απλώς επιθυμητή – είναι θεμελιώδης. Η διαμεσολάβηση αποτελεί, λοιπόν, ένα εργαλείο βιωσιμότητας, ανθρωπιάς και ωριμότητας για κάθε οικογένεια που επιλέγει να πορεύεται ενωμένη και επιχειρηματικά ενεργή.

https://iccwbo.org/dispute-resolution/dispute-resolution-services/adr/mediation/mediation-competition-week/

The International Commercial Mediation Competition

The ICC International Commercial Mediation Competition is a globally-renowned moot that hosts more than 100 mock mediation sessions over six days to name a winning team. The upcoming 21^st ICC Mediation Competition will take place between 2-7 February 2026 in Paris.

The Competition includes 48 teams of students from across the world are selected to compete alongside more than 160+ professional mediators and trainers who will share their expertise and passion for mediation. Some will act as mediators, making use of their own experience in resolving cross-border disputes; while others take on the role of judges, assessing each team’s negotiating and problem-solving skills, as well as their ability to make good use of the mediator.

The event gives students the opportunity to put theory into practice and to interact with some of the world’s top mediators while offering the professionals the opportunity to engage and shape the next generation of mediators and mediation users through guidance, feedback and support.

Διαμεσολάβηση: Η Θεσμική Λύση για Συναινετική Επίλυση Διαφορών

Οι συγκρούσεις είναι αναπόφευκτες. Στην οικογένεια, στην εργασία, στην κοινωνία, ακόμα και μέσα μας. Το ζήτημα δεν είναι αν θα συγκρουστούμε, αλλά πώς θα το διαχειριστούμε. Η διαμεσολάβηση προσφέρει έναν διαφορετικό δρόμο: έναν δρόμο συνεννόησης, κατανόησης και δημιουργικής επίλυσης διαφορών.

Η διαμεσολάβηση, ως θεσμός και ως πρακτική, βλέπει τη σύγκρουση όχι ως μάχη, αλλά ως ευκαιρία. Ο διαμεσολαβητής, ένας ουδέτερος και πιστοποιημένος επαγγελματίας, βοηθά τα μέρη να επικοινωνήσουν, να αναζητήσουν κοινές λύσεις και να επιλύσουν τη διαφορά τους χωρίς να καταφύγουν στα δικαστήρια.

Πέρα από τα προφανή πλεονεκτήματα – οικονομία χρόνου και χρήματος – η διαμεσολάβηση προσφέρει κάτι βαθύτερο: τη διατήρηση και συχνά την αποκατάσταση των ανθρώπινων σχέσεων. Σε έναν κόσμο όπου η σύγκρουση εύκολα γίνεται ρήξη, η διαμεσολάβηση υπενθυμίζει ότι υπάρχει και άλλος δρόμος.

Η διαδικασία της διαμεσολάβησης σε αστικές και εμπορικές διαφορές

Στις αστικές και εμπορικές διαφορές, η διαμεσολάβηση είναι μια νομική διαδικασία, επιβοηθούμενης διαπραγμάτευσης. Τα μέρη συμμετέχουν με τη θέληση τους, με τη συμβολή ενός ουδέτερου διαμεσολαβητή και τη συνοδεία των δικηγόρων τους.

Η διαδικασία ξεκινά με την επιλογή του διαμεσολαβητή και την υπογραφή συμφωνίας υπαγωγής. Ο διαμεσολαβητής ενημερώνει τα μέρη για τις βασικές αρχές: ουδετερότητα, εμπιστευτικότητα, εκούσιος χαράκτηρας και ισότιμη συμμετοχή. Οι δικηγόροι υποστηρίζουν τους πελάτες τους νομικά καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, διασφαλίζοντας ότι κάθε βήμα γίνεται με πλήρη γνώση των δικαιωμάτων και επιλογών τους.

Στη συνέχεια, κάθε μέρος παρουσιάζει τις θέσεις και τις ανάγκες του. Ο διαμεσολαβητής διευκολύνει τον διάλογο και εντοπίζει σημεία σύγκλισης. Όπου χρειάζεται, πραγματοποιούνται κατ’ ιδίαν συναντήσεις ώστε να διερευνηθούν ευαίσθητα ζητήματα.

Αν επιτευχθεί συμφωνία, συντάσσεται πρακτικό επίτευξης συμφωνίας, το οποίο υπογράφεται από όλα τα μέρη και τους δικηγόρους τους και μπορεί να επικυρωθεί στη γραμματεία του δικαστηρίου, αποκτώντας ισχύ εκτελεστού τίτλου. Αν δεν υπάρξει συμφωνία, τα μέρη διατηρούν όλα τα νόμιμα δικαιώματά τους να προσφύγουν στη δικαστική οδό.

Η διαμεσολάβηση αναδεικνύεται έτσι σε μια ευέλικτη, ασφαλή και αποτελεσματική μέθοδο επίλυσης διαφορών, ιδανική για όσους επιθυμούν πρακτικές λύσεις χωρίς ρήξη.

Η διαμεσολάβηση στην καθημερινότητα: Ένα εργαλείο ζωής

Η διαμεσολάβηση δεν είναι μόνο μια διαδικασία επίλυσης σοβαρών διαφορών· είναι ένα πολύτιμο εργαλείο για την καθημερινή ζωή. Από μια διαφωνία στη δουλειά μέχρι μια παρεξήγηση στην οικογένεια ή μια διαφορά με έναν γείτονα, οι αρχές της διαμεσολάβησης — ο διάλογος, η κατανόηση, η αναζήτηση κοινών λύσεων — μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε ανθρώπινη επαφή. Μαθαίνοντας να διαχειριζόμαστε με ψυχραιμία και δημιουργικότητα τις μικρές συγκρούσεις της καθημερινότητας, καλλιεργούμε σχέσεις σεβασμού και εμπιστοσύνης, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση ενός πιο συνδεδεμένου και συνεργατικού κοινωνικού ιστού.

Στην Ελλάδα, η θεσμοθέτηση της διαμεσολάβησης αποτελεί σημαντικό βήμα. Ωστόσο, για να γίνει ουσιαστικό μέρος της κουλτούρας μας, χρειάζεται συνεχής ενημέρωση, εκπαίδευση και ενίσχυση της εμπιστοσύνης στον θεσμό. Η διδασκαλία δεξιοτήτων διαχείρισης συγκρούσεων από τη σχολική ηλικία είναι απαραίτητη, ώστε οι πολίτες του αύριο να μεγαλώσουν με τη γνώση ότι κάθε διαφωνία δεν είναι μάχη, αλλά ευκαιρία για επίλυση και εξέλιξη.

Γιατί τελικά, ο τρόπος που διαχειριζόμαστε τις συγκρούσεις διαμορφώνει όχι μόνο τις σχέσεις μας, αλλά και τον πολιτισμό μας. Και η διαμεσολάβηση μπορεί να γίνει ο δρόμος προς μια κοινωνία όπου η διαφωνία δεν σημαίνει ρήξη, αλλά εξέλιξη.