Όταν η σιωπή σπάει με διάλογο: Μαθήματα από τη διαμεσολάβηση

Πόσες φορές έχουμε βρεθεί μπροστά σε μια σύγκρουση που μοιάζει αδιέξοδη; Στο οικογενειακό τραπέζι, στη δουλειά, σε έναν διάδρομο σχολείου. Ένταση, θυμός, λόγια που πληγώνουν, ή – ακόμη χειρότερα – σιωπή που παγώνει τα πάντα. Ως καθηγήτρια στη διαχείριση συγκρούσεων και διαμεσολαβήτρια, βρίσκομαι συχνά στη μέση αυτών των καταστάσεων. Και κάθε φορά, διαπιστώνω το ίδιο: κανείς δεν έρχεται σε μια διαμεσολάβηση χωρίς πόνο, αλλά σχεδόν πάντα φεύγει με ελπίδα.

Η διαμεσολάβηση δεν είναι θεωρία. Είναι πράξη. Είναι το να κάθεσαι ανάμεσα σε δύο ανθρώπους ή ομάδες που δεν μιλούν πια μεταξύ τους και να τους βοηθάς να θυμηθούν γιατί κάποτε είχαν κάτι κοινό. Έχω δει ζευγάρια να ξαναβρίσκουν λέξεις για να πουν αυτά που κρατούσαν μέσα τους χρόνια. Έχω δει μαθητές να κοιτούν για πρώτη φορά στα μάτια τον «εχθρό» τους και να λένε: «Δεν ήξερα πως ένιωθες έτσι». Έχω δει συναδέλφους να καταλαβαίνουν ότι δεν χρειάζεται να συμφωνούν για να συνεργαστούν.

Όμως η διαμεσολάβηση είναι και στάση ζωής. Είναι η επιλογή να μην απαντάς στην ένταση με ένταση. Να μην επιδιώκεις απλώς να έχεις δίκιο, αλλά να καταλάβεις. Να μετατρέπεις τη σύγκρουση από απειλή σε ευκαιρία. Αυτό δεν είναι εύκολο — ούτε για τους διαμεσολαβητές. Κάθε φορά που ξεκινά μια διαδικασία, γνωρίζω πως πρέπει πρώτα απ’ όλα να αποβάλω τις δικές μου προκαταλήψεις. Να είμαι παρούσα, ανοιχτή και έτοιμη να ακούσω, πραγματικά.

Η κοινωνία μας έχει ανάγκη από χώρους διαλόγου. Από ανθρώπους που δεν φοβούνται να σταθούν ανάμεσα στους άλλους και να κρατήσουν τον χώρο ανοιχτό μέχρι να ειπωθεί αυτό που πρέπει να ειπωθεί. Στην τάξη, στη γειτονιά, στο δικαστήριο, στην πολιτική. Δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα πάντα, αλλά μπορούμε να ξεκινήσουμε από το πιο απλό: να ακούμε.

Πολλοί με ρωτούν αν η διαμεσολάβηση «δουλεύει». Ναι, δουλεύει — όχι πάντα με θεαματικά αποτελέσματα, αλλά σχεδόν πάντα με ανθρώπινα αποτελέσματα. Μια συγγνώμη. Μια χειραψία. Μια σιωπή που δεν είναι πια φορτισμένη. Και μερικές φορές, μια νέα αρχή.

Σε έναν κόσμο που μαθαίνει να φωνάζει, η διαμεσολάβηση μας μαθαίνει να ακούμε. Και αυτό, σήμερα, είναι επαναστατικό.